Tarihte 1 Mayıs

Dünyada yüzyılı aÅŸkın süredir kutlanan 1 Mayıs’lar, ülkemizde de 1905 yılından itibaren kutlanmasına raÄŸme hala tartışma konusu olmayı sürdürüyor. 1 Mayıs ilk kez Osmanlı döneminde, 1905 yılında Ä°zmir’de kutlandı. Ä°stanbul’daki ilk 1 Mayıs kutlaması ise 1910’da yapıldı. 1935 yılında çıkarılan “Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun” adıyla çıkarılan düzenleme ile 1 Mayıs “Bahar ve Çiçek Bayramı” olarak genel tatil günlerine dahil edildi. 12 Eylül 1980 darbesine gelinceye kadar resmi tatil olarak kaldı.

II. Enternasyonal 1889’da Paris’te düzenlediÄŸi kongrede, Amerikan iÅŸçilerinin mücadelesini desteklemek amacıyla dünya çapında gösteriler düzenlemiÅŸ ve 1890’dan baÅŸlamak üzere 1 Mayıs’ı “Uluslararası Birlik, Mücadele ve Dayanışma Günü” olarak kabul etmiÅŸti. Aradan geçen yüz yılı aÅŸkın sürede dünya ülkeleri 1 Mayıs’ı bayram havasında kutlamayı gelenek haline getirdikleri halde, ülkemizde 1 Mayıs’lar hala tedirginlik içinde kutlanıyor. Türkiye’nin son yüzyıl içindeki 1 Mayıs kutlamaları tarihi ÅŸöyle…

Türkiye’de 1 Mayıs

-1905-

1 Mayıs ilk kez Osmanlı döneminde, 1905 yılında Ä°zmir’de kutlandı. Bunu 1909 Üsküp kutlaması izledi. Ä°stanbul’da ilk 1 Mayıs kutlaması 1910’da yapıldı.

-1920-

1920 yılının 1 Mayıs’ında iÅŸgal idaresinin ve Osmanlı hükümetinin yoÄŸun baskılarına karşın 1 Mayıs Ä°ÅŸçi Bayramı olarak kutlandı. Ä°ÅŸçiler Haliç’ten baÅŸlayarak Karaköy üzerinden BeyoÄŸlu’na kadar bir yürüyüÅŸ yaptılar ve “Bağımsız Türkiye” yazılı bir pankart taşıdılar.

-1921-

1921’in 1 Mayıs’ında Ä°stanbul’un hemen tüm iÅŸçileri, özellikle ÅŸirket-i Hayriye, Seyrü Sefain, Haliç Ä°daresi ve Tramvay ÅŸirketi çalışanları 1 Mayıs’ı kutladılar.

-1932-

1923 yılının 1 Mayıs’ında çok sayıda yerli ve yabancı iÅŸletmede çalışan iÅŸçiler greve çıktı. Ä°ÅŸçi taleplerinin arasında yabancı ÅŸirketlere el konulması, 1 Mayıs’ın resmen iÅŸçi bayramı olarak tanınması, sekiz saatlik iÅŸgünü, hafta tatili, serbest sendika ve grev hakkı vardı ve birçok iÅŸçi tutuklandı.

Cumhuriyet tarihinde 1 Mayıs’lar

-1924-

1 Mayıs’ını “Ä°ÅŸçi Bayramı” olarak kutlayan iÅŸçilerin bu eylemi engellenmek istendi. Sekiz saatlik iÅŸgünü için bildiri dağıtan birçok iÅŸçi tutuklandı.

-1925-

1925 yılında çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu sonrasında kutlamalara izin verilmedi ve 1935 yılına kadar hemen hemen her yıl gizli kutlanabildi. 1 Mayıs’ın bundan sonraki tarihi “yasak” larla yazıldı.

-1935-

1935 yılında çıkarılan “Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun” adıyla çıkarılan düzenleme ile 1 Mayıs “Bahar ve Çiçek Bayramı” olarak genel tatil günlerine dahil edildi.

-1960-

27 Mayıs 1960’dan sonra da yasaklar yaÅŸandı. Toplu SözleÅŸme, Grev ve Lokavt Kanunu’nun kabul tarihi olan 24 Temmuz, iÅŸçi sınıfına 1 Mayıs’ın yerine bayram olarak dayatıldı. Ancak bu giriÅŸimlerin hepsi, kararlı mücadeleler sonucu geri döndü.

-1976-

En kitlesel 1 Mayıs, 1976’da kutlandı. Bu miting DÄ°SK’in öncülüÄŸünde Taksim Meydanı’nda yapıldı. O gün Taksim Meydanı’nı 400 bin emekçi doldurdu.

1 Mayıs’a kan bulaÅŸtı
36 kişi yaşamını yitirdi -1977-

Bu yüzden 1977 yılındaki gösterilerin daha bir görkemli kutlanması bekleniyordu. Taksim Alanı’na 500 bin emekçinin akması engellenemedi. Saat 14.30’da baÅŸlayacak olan kutlamalar için alan, sabahın erken saatlerinde itibaren dolmaya baÅŸladı. Ä°ÅŸçiler, emekçiler, öÄŸrenciler, kadınlar, çocuklar, yaklaşık 500 bin kiÅŸi toplandı. Dönemin DÄ°SK Genel BaÅŸkanı Kemal Türkler’in konuÅŸmasının sonlarına doÄŸru, çevredeki binalardan halkın üzerine ateÅŸ açıldı. YaÅŸanan paniÄŸin ardından 36 kiÅŸi yaÅŸamını yitirdi ve 200’den fazla kiÅŸi yaralandı.

-1978-

Önceki yıl yitirilen 37 insanın acısını içinde yaÅŸayan yüzbinler yine Taksim Alanı’ndaydı…

-1979-

Sıkıyönetim Komutanlığı Ä°stanbul’da mitinge izin vermedi. 1 Mayıs, Ä°zmir Konak Meydanı’nda kutlandı.

-1980 sonrası…-

12 Eylül Askeri darbesinin yasaklar zincirinde 1 Mayıs da yer aldı. Yasaklara raÄŸmen; kısa süreli iÅŸ bırakmalar, bayramlaÅŸmalar ve bildiri dağıtılması gibi etkinlikler yapıldı…

-1987-

7 yıllık aradan sonra sendikalar öncülüÄŸünde bazı milletvekilleri, aydın, sanatçı ve bilim adamları ile birlikte yaklaşık 1000 kiÅŸilik bir grup Taksim Anıtı’na 1 Mayıs ÅŸehitlerini anmak üzere çelenk bırakmak istediler. Polis yalnızca milletvekillerinin araçla anıta ulaÅŸmasına izin verdi.

-1989-

Taksim’de biraraya gelen topluluÄŸa yapılan saldırı sonucunda Mehmet Akif Dalcı isimli bir iÅŸçi yaÅŸamını yitirdi.

-1990-

Yine Taksim’e yürümek isteyenlere izin verilmedi. Çıkan çatışmada Ä°TÜ ÖÄŸrencisi Gülay Beceren, felç oldu.

-1996-

1980 sonrasının en kitlesel mitingi gerçekleÅŸtirildi. Kadıköy’de yaklaşık 150 bin insan toplandı. Açılan ateÅŸ sonrasında 3 kiÅŸi yaÅŸamını kaybetti.

-2007-

Ä°ÅŸçi örgütleri 1 Mayıs’ı, 1977 yılının 1 Mayıs’ının 30. yıldönümü nedeniyle Taksim Meydanı’nda gerçekleÅŸtirmek istedi.Olaylarda 900′e yakın gösterici tutuklanırken 2 tabanca ve çok sayıda molotof kokteyli yakalandı.

Bu yazı toplamda 19, bugün ise 0 kez görüntülenmiş

• Gösteri hakkı temel haktır (0)
• Türkiye tehlikede (0)